Grondtekst Grieks, gebruikt in Mattheus, Markus, Lukas
en Johannes:
Mia = Eerste
1e (telwoord)
Protos= Eerste
in de zin van:
belangrijkste, voornaamste, eerdere, voorste!
Mia = Eerste
1e (telwoord)
Protos= Eerste
in de zin van:
belangrijkste, voornaamste, eerdere, voorste!
Joodse dagen:
Duren van zonsondergang
tot zonsondergang!
Duren van zonsondergang
tot zonsondergang!
Was de
opstanding
van Jezus
op zondag?
Artikel met gedachten rondom Jezus Christus' dood en opstanding.
Want gelijk Jona drie dagen en drie nachten was in de buik van de walvis, alszo zal de Zoon des mensen drie dagen en drie nachten wezen in het hart van de aarde. (Mattheus 12 vers 40)
Vanaf mijn jeugd tot enige jaren geleden heeft deze uitspraak rondom de kruisiging, dood en opstanding van Jezus Christus mij voor een vraag geplaatst. Stierf Jezus wel op vrijdag, zoals wij al jarenlang gedachten? Geen twijfel dat Hij opstond uit de dood, maar was dat wel op zondagmorgen daaropvolgend? Want hoe zat het dan toch met Zijn eigen uitstpraak dat Hij zoals Jona drie dagen en drie nachten zou verblijven in het hart van de aarde?
Nooit heeft de verklaring van anderen dat de dagdelen van de vrijdag waarop Jezus zou zijn gestorven, + de zaterdag en zondagmorgen waarop Jezus zou zijn opgestaan, samen toch de drie dagen vormden, mijn vraag naar genoegen beantwoord. Want tussen die drie dagdelen zitten nog steeds maar twee nachten..........
Deze gedachten waren een aantal jaren geleden reden voor een nadere zoektocht naar het antwoord op deze vraag. Ik heb misschien niet een sluitend antwoord gevonden maar wel veel geleerd en ontdekt. Ik nodig je uit mee te lezen in de zoektocht in de Bijbel die ik onlangs hieronder op schrift stelde. Er bestaat zoals je zult lezen wel degelijk basis voor de gedachte dat Jezus inderdaad zoals Hij zelf zei, drie dagen en drie nachten in het hart van de aarde verbleef. Het is een stuk met veel tekstverwijzing, duidelijkheid over opmerkelijke woorden in de grondtekst en uitleg over bovenstaande verhelderende afbeelding.
Het pesachfeest en de extra sabbatdag in de week van Jezus kruisdood.
Let op dat de joodse dagen beginnen bij zonsondergang en duren tot de volgende zonsondergang.
In de week van Jezus dood werden een aantal bijzondere dingen herdacht/gevierd door de Joden. Het was het feest van de ongezuurde broden.
Over de instelling van dit feest en de wekelijkse sabbat en de andere feestdagen kun je lezen in het Oude Testament, o.a. in het bijbelboek Exodus 12 en Leviticus hoofdstuk 23. Uit dit stuk blijkt dat er in de week voor Pasen een extra sabbatdag volgens de instelling van God werd gevierd.
Exodus 12:
vers 1 De maand waarin het pascha wordt ingesteld wordt door God bepaald als de eerste maand van het jaar (= maand Nissan). Op de 14e van die maand begint het feest van de ongezuurde broden dat een week zal duren.
Op de avond, het begin van de 14e Nissanmoet een lam van schaap of geit worden geslacht (vs 6) en de 15e Nissan moet er een heilige rust en samenkomst worden gehouden (dit gebeurt ook de laatste dag van het feest.)
Leviticus 23:
vers1-3: De sabbat: na 6 dagen arbeid volgt de zevende dag een volkomen sabbat. Er zal een heilige samenkomst zijn op die dag en er mag niet worden gewerkt.
Vs 4-5: In de eerste maand (Nissan) op de 14e van de maand begon in de avondschemering het Pascha.
vs.6-7: op de 15e van die maand Nissan was er een heiligesamenkomst als begin van de zeven dagen ongezuurde brodenfeest.
Vs 8: ook op de 7e dag van het feest van ongezuurde broden was ter afsluiting een extra sabbatdag
Aangezien er sprake is van een vaste datum in een maand gaat het hier ieder jaar om extra sabbatdagen-hoogtijdagen.
Er volgen meer inzettingen voor feesten en gedenkdagen maar in dit stuk beperk ik me tot de dagen in de week van het Pascha.
De tijdsbepalende teksten, grondtekst en vertaling, in het Nieuwe Testament:
Op de middag voor de viering van het Pascha (of wel 13 Nissan ) stuurde Jezus zijn discipelen er op uit om de bijzondere paasmaaltijd voor te bereiden. 's avonds aten zij de maaltijd en diezelfde nacht werd Jezus gevangen genomen. De volgende dag 14e Nissan, werd Hij voorgeleid voor Pilatus, veroodeeld en gekruisigd. Na de middag dat Jezus stierf begon 's avonds de speciale sabbat die God had voorgeschreven, van de 15e Nissan. Jozes van Arimathea legt Jezus voor de speciale sabbat in een dichtbijzijnd nieuw graf.
Daarnaast was er die week op zaterdag de gebruikelijke rustdag sabbatdag.
De eerste dag: 1 Nederlandse vertaling - twee verschillende grondteksten:
In alle evangeliën wordt de week van de kruisiging met een aantal tijdsbepalingen omschreven die zeer belangrijk zijn om te begrijpen hoe die week er uit zag. Op veel plaatsen worden gebeurtenissen benoemd als plaats hebbend op 'de eerste dag' van .....()
Wat wij in de Nederlandse vertaling niet zien is dat in de oorspronkelijk grondtekst twee verschillende woorden worden gebruikt die voor de juiste tijdsbepaling van groot belang zijn. (De afwijkende grondtekst wordt gebruikt in Mattheus 26 vs 17, Marcus 14 vs 12 en Marcus 16 vs 9 - dit wordt verderop nader bekeken)
Betekenis Mia
De grondtekst voor het ene woord dat vertaald werd met 'eerste' is in bijna alle gevallen: Mia, een bijvoeglijk naamwoord dat afstamt van het woord Heis, dat een telwoord voor één is. Het gaat hier over eerste als aantal, namelijk eerste van de zeven dagen van de week of de zeven dagen van het feest.
Betekenis Protos
De grondtekst voor het tweede woord dat vertaald werd met 'eerste' is : Protos, een bijvoeglijk naamwoord dat afstamt van het woord Pro. Protos kan vertaald worden met eerste maar dan in de zin van rang of belang - voornaamste en wordt ook gebruikt in andere gevallen waar het wordt vertaald met eerder en voordat. Op andere plaatsen in het Nieuwe Testament wordt het woord protos ook steeds met die betekenis gebruikt, bijvoorbeeld ook in de grondtekst in Marcus 12 vs 28-30 waar Jezus zegt: Het eerste ( protos= belangrijkste of voornaamste) van al de geboden is: Hoor, Israel! de Heere, onze God, is een enig Heere. En gij zult den Heere, uw God, liefhebben uit geheel uw hart, en uit geheel uw ziel, en uit geheel uw verstand, en uit geheel uw kracht. Dit is het eerste (protos) gebod.
In alle situaties in het Nieuwe Testament waar eerste in de zin van het telwoord 1e wordt bedoeld, is in de grondtekst het woord Mia.
Met deze betekenissen van de grondtekst in gedachten kijken we naar de week van Jezus kruisiging en opstanding.
Zie hier eerst een afbeelding om alles eenvoudig en duidelijk voor te stellen. Lees daaronder verder voor de teksten uit het Nieuwe Testament.
De dag van het Pascha.
Jezus geeft zijn discipelen overdags de opdracht om de maaltijd van het pascha te gaan voorbereiden. Lucas meldt dat het feest naderde toen Jezus de opdracht gaf. Mattheus en Marcus schrijven dat op de eerste dag (Protos = eerste in rang of belangrijkste) van het feest der ongezuurde broden de discipelen bij Jezus komen en de opdracht krijgen om de Paasmaaltijd klaar te gaan maken. (matth 26 vs 17 - Marc 14 vs 12 )
Het feest van de ongezuurde broden begon zoals we zagen in Leviticus op de 14e bij zonsondergang met het eten van de paasmaaltijd. De eerste dag van het feest liep van die avond tot de volgende dag bij zonsondergang. Hoewel in deze twee teksten hierboven door de nederlandse vertaling lijkt alsof het om de eerste dag van de zeven dagen van het feest gaat, kan dat niet waar zijn omdat het pascha nog plaats moest vinden. Waneer we letten op het grondwoord Protos verklaart dit, dat het gaat om een belangrijke dag van het ongezuurde broden feest, namelijk die waarop s' avonds het Pascha werd gegeten en de bevrijding uit Egypte werd herdacht en besproken met de gezinnen.
Vervolgens wordt Jezus in die nacht gevangen genomen en de dag er na voorgeleid voor Pilatus. De middag van de 14e Nissan wordt Hij gekruisigd.
De dag van kopen van specerijen en de dag van het bezoek van de vrouwen aan het graf.
Marcus 16 vs 1 en 2: En toen de sabbat voorbijgegaan was, hadden Maria Magdalena en Maria de moeder van Jakobus en Salome specerijen gekocht opdat zij kwamen en Hem zalfden. En zeer vroeg op de eerste dag der week (Mia = 1e als telwoord) kwamen zij tot het graf, toen de zon opging. (Matth. 28 vs 1 beschrijft dit evenzo. )
Lucas 24 vs 1: Op de sabbat rustten zij naar het gebod, maar op de eerste dag der week (Mia = 1e als telwoord) gingen zij reeds vroeg in de morgenstond met de specerijen die zij gereed gemaakt hadden naar het graf.
Hoewel we vaak bij de eerst genoemde tekst van Marcus aannemen dat het daar gaat over dezelfde ochtend, namelijk zondagmorgen vroeg, is dit naar alle waarschijnlijkheid niet juist. De drie vrouwen hadden na de sabbat specerijen gekocht en ook al gereedgemaakt. Met die specerijen gingen ze al vlak voor de zon opging naar het graf. Het kopen vond dus plaats op een andere dag, namelijk na de speciale rust en samenkomstdag (speciale sabbat) die werd gehouden op de 15e Nissan, het begin van de ongezuurde broden. Die dag hebben ze ook gebruikt om het te bereiden met olie tot een zalfolie. Vervolgens komen ze op de eerste dag van de zeven dagen van de week, op de zondag, na de zaterdagse sabbat bij het graf.
Ook de opmerking die Johannes maakt in hoofdstuk 19 vs 31 - want de dag van die sabbat was groot - past in de bovenstaande gedachte dat de sabbat die volgde na de middag van de kruisiging een bijzondere sabbat was.
Tussen de bijzondere sabbat en de zaterdagse sabbat kochten de vrouwen de specerijen en bereidden ze, waarmee ze vroeg na de nacht volgend op de zaterdagse sabbat bij het graf kwamen. Ze vonden het graf leeg want Jezus was al opgestaan.
De dag van de opstanding van Jezus.
Marcus 16 vs 9: En toen Hij des morgens vroeg, op de eerste dag der week (protos = eerste in rang of belang, voornaamste) opgestaan was, verscheen Hij eerst aan Maria van Magdala, van wie Hij zeven boze geesten uitgedreven had. NBG vertaling
Marcus 16 vs 9: En toen Jezus opgestaan was, 's morgens vroeg op de eerste dag der week (protos), verscheen Hij eerst aan Maria Magdalena, uit wie Hij zeven boze geesten had uitgedreven. Statenvertaling.
Mattheus, Lucas en Johannes vermelden alleen van het bezoek van de vrouwen op de zondagmorgen.
In deze beide gevallen is de vertaling van het woord protos weergegeven met eerste dag maar gezien de grondtekst is het waarschijnlijk dat hier de belangrijkste of voornaamste dag van de week wordt bedoeld, en de belangrijkste dag voor de Joden is de Sabbat. Opmerkelijk is in elk geval dat alleen in de teksten waar de opstanding van Jezus wordt benoemd, sprak is van het grondwoord Protos.
Wat dan met de teksten over de samenkomst van de Christenen op de eerste dag der week?
Verder op in het Nieuwe Testament wordt een aantal keer duidelijk melding gemaakt van christenen die op de eerste dag der week samen kwamen. Deze keren staan naast veelvuldige opmerkingen over de discipelen en apostelen die op de Sabbat naar de synagoge gingen waaruit duidelijk is dat de Sabbat wel werd gehouden.
Wat met de teksten over de samenkomst op de eerste dag der week.
Hier is bij de eerste dag Mia in de grondtekst- afgeleid van het telwoord 1.
Handelingen 20:7 En op de eerste dag der week, toen de discipelen bijeengekomen waren om brood te breken, handelde Paulus met hen, zullende des anderen daags verreizen; en hij strekte zijne rede uit tot den middernacht.
De eerste dag voor de Joden begon zaterdagavond en liep tot zondagavond. Eerder in Handelingen wordt duidelijk dat de christenen veel vaker bij elkaar (zelfs elke dag Hand 2 vs 46) kwamen en maaltijden met elkaar hielden dan slechts op de sabbat. De uitdrukking 'brood breken' staat niet alleen voor het gedachtenismaal. Omdat Paulus de volgende dag zou vertrekken voor een reis hield hij een lange verhandeling, waarbij Eutychus in slaap gevalllen uit het raam viel. In vs. 11 lezen we dat Paulus de mensen gerust stelt , dat er na de val leven in hem was en gaan ze naar boven waar ook de man 'brood brak' en at. Deze gezamenlijke maaltijd en rede van Paulus kan evengoed aansluitend aan de sabbat op de eerste dag zijn gehouden in verband met zijn vertrek.
1 Corinthe 16:2 Op elken eersten dag der week, legge een iegelijk van u iets bij zichzelven weg, vergaderende een schat, naar dat hij welvaren verkregen heeft; opdat de verzamelingen alsdan niet eerst geschieden, wanneer ik gekomen zal zijn.
Ook in deze tekst is het grondwoord Mia, wat betekent dat het hier gaat om de 1e dag van de nieuwe week, de zondag. Paulus start deze regels over het geven van gaven al in vs 1 met de opmerking: wat nu de inzameling voor de heiligen betreft(..) Hij moedigt de mensen aan om op de eerste dag van de week al iets weg te leggen, een schat op te bouwen zodat er niet eerst hoeft te worden ingezameld als hij weer komt.
Het gaat hier dus niet over een afdracht in de samenkomst op de eerste dag maar eerder over de nieuwe opbouw van een gift thuis. Paulus moedigt aan direct weer na de inzameling van de sabbat iets weg te gaan leggen en te sparen voor de volgende keer.
Betekent dit iets voor de zondagsviering?
Pas tientallen jaren nadat Jezus uit de dood opstond is er in andere geschriften melding gemaakt van de samenkomsten op zondag. Later werd onder keizer Constantijn (313) de zondag als officiele rustdag voor de Christenen ingesteld.
Toen God de wereld schiep zegende en heiligde Hij de zevende dag. Niet de schepping, niet de mensen maar de tijd van de zevende dag werd door God zelf gezegend (= verheven, groot gemaakt) en geheiligd (= apart gezet). En God rustte op die dag. De dag die door latere instellingen voor Joden de rust na arbeid betekende. Door geloof in Jezus Christus mogen wij ingaan in de rust (Hebreeen 4 vers 10) . Met de komst van Jezus, zijn offer aan het kruis en zijn opstanding uit de dood is de wet volledig vervuld en vanaf dan schrijft Gods Geest zijn Wet in ons hart.
Hoewel ook rondom al deze gedachten waarschijnlijk andere vraagtekens kunnen rijzen, vind ik het een prachtig beeld dat Jezus vermoedelijk opstond op de dag die door God zelf werd gezegend en geheiligd, bepaald als rustdag. En dat wij door te geloven in Jezus offer, dood en opstanding in gaan in volkomen rust.
Paulus merkt op een aantal plaatsen in het Nieuwe Testament dat we elkaar als het gaat om houden van de feest en sabbatdagen, geen voorschriften hoeven op te leggen. Ieder zij in zijn of haar hart ten volle overtuigd. Alles, ook de sabbat is slechts afschaduwing van dat wat komen moest, namelijk de werkelijkheid Jezus Christus (Kollosenzen 2:16) Eén ding is nodig: Zit neer aan Jezus voeten, laat je door Hem onderwijzen en geloof dat Hij voor jouw zonden aan het kruis is gegaan. Hij is opgestaan en wij met Hem!
Tot slot rest nog één vraag:
Rest mij eerlijkheidshalve te melden dat ik nog nadenk over de opmerking van de Emmausgangers, die op dezelfde zondagmorgen, nadat de vrouwen het graf leeg vonden, terug reisden naar Emmaus. Zij zeiden tegen Jezus die toen bij hen kwam lopen: (....) en het is nu al de derde dag nadat dit alles gebeurd is ..()
Heb je naar aanleiding van dit stuk opmerkingen, suggesties of vragen? Neem gerust contact op!